sábado, 22 de noviembre de 2008

El partido de fútbol y una película







Anei māua ko Aroha e mātakitaki ana i te kēmu poiwhana i waenganui i a Aotearoa me Chile, 2 - 0. Engari te panapana o te manawa! Kāore rawa e tau, ahakoa ngā pisco sours. Kātahi anō a Chile ka whiwhi ki tō rātou piro tuatahi, ¡un gol espectácular!

Inākuanei hoki mai ai māua i te whare pikitia. I mātakitaki i te pikitia Ceguera (Kāpō). I a au i México i pānui au i te pukapuka a José Saramago, Ensayo Sobre La Ceguera. E whai pai ana te pikitia i te pukapuka. Ko te kaupapa ko te pā o te kāpō ki ngā tāngata o te ao – engari he rere kē. Kāore...

U! I tata whiwhi piro anō a Chile! Kia tūpato Aotearoa! Auē, he whana kokonga! Ā, ka pai, kāore i ū!

Tēnā, kāore...

Ka pai! Kua whiwhi piro anō a Aotearoa, 3 - 1! Hū! He uaua te tuhituhi i te rātaka nei.

Heoi, kāore ngā karu e hemo, arā, kāore e kite i te pango, ka mā kē, ānō e toromi ana i te miraka.

He piro anō tō Aotearoa, 4 - 1!

Hingahinga haere ngā tāngata i te mate rā, ā, ka mau motuhake (ānō he herehere) i roto i tētahi hohipera tawhito, kei peke te mate ki tangata kē. Engari, kāore i roa, ka tokomaha noa atu te hunga kāpō, ā, ka kitea te hanga pai me te hanga kino o te tangata. Ko tētahi o ngā kaupapa e mea ana...

Aī! He piro anō tō Chile, 4 – 2! ¡Sé fuerte, Nueva Zelanda!

E mea ana me mātua kāpō pea, kia tino kite. Kei mau i ngā whakaaro i tā te tangata e kite ana. Otirā, he pikitia tino pai rawa.

Na, kia hoki ki te kēmu. He whana kokonga. Auē, kua whiwhi a Percival ki te kāri whero. Ko te āhua nei kei te riri rawa ia... Ahakoa rā, he pai rawa te tākaro a ngā wāhine o te kāinga.

Kia tūpato he piro anō tō Chile, 4 – 3! E rua noa iho ngā mēneti kei te toe, kia tūpato! Ka pai, kua mutu! Engari te hunga oraiti! Engari ngā chilenas e tangitangi ana!

Ka moe pai a te pō nei!

viernes, 21 de noviembre de 2008

Dos libros...











Kātahi ka mutu te pānui i tētahi pukapuka tino pai, ko Te Naihi e Kore e Tuku nā Pātariki Ness. He nui ngā ito nui kua riro i taua pukapuka nei. Mau pai au i ngā kōrero, na, ka mutu i te rangi tuarua. Ahakoa ka waiho te kaipānui e tārewa ana, kāore e roa ka puta te pukapuka tuarua o ngā mea e toru. Kia tere mai rā!

Heoti, ka pupū ake ngā āwangawanga e rua. Ko wai mā ngā tamariki tino pānui pukapuka o te kura ināianei? Ka mahara tonu ki te wā e whawhai ai a Kimo mā i ngā pukapuka hōu. Me ngā tino tono kia hokona atu ētahi atu pukapuka.

Ko te āwangawanga tuarua ko ngā tāngata o te pukapuka. Ka tīmata te pakiwaitara i tētahi kāinga iti, kāore he wāhine. Ka rongo hoki ngā tāngata katoa, tāne mai, tama mai, i ō rātou whakaaro me ō ngā mea ora katoa, kāore rawa te hoihoi o ngā whakaaro e mutu. Kua mate katoa ngā wāhine i tētahi mate i peke i te tangata whenua o te ao nei, i ngā ‘Spackle’. I rere mai ngā tāngata i tō tātou ao, e tahuti atu ana i ngā hanga kino o konei.

Engari, i tētahi rā, ka tūpono a tuahangata, a Todd Hewitt, ki tētahi wāhi wahangū. Ā, ko te take ko tētahi kōtiro kātahi ka tae mai i te rangi. Na, me pānui koutou i te pukapuka kia mōhio ai ki ngā mahi e whai ake rā.

Ko te mea i āwangawanga ai au, ko tēnei nā, he Pākehā katoa ngā tāngata. Ko rātou anahe ngā tāngata a muri ake nei? Ka nui ngā pūrongo mo te pukapuka nei, kāore rawa tētahi i kōrero i taua hanga nei. Ko te kāpō o te hunga kaha! Otirā, he pukapuka tino pai tonu!

Na, i tēnei wā kei te pānui i te pūrongo Ahunga o te Ao 2025: He Ao Rere Kē (Global Trends 2025) na te Kaunihera-ā-Motu o te Mōhiohio o Amerika. Kei te whakapae i ngā hanga o te ao a te tau 2025. He pai rawa ki a au te pānui i ā rātou whakaaro. Ehara i te wawata noa. Ka ahuahu ake tā rātou e whakapae ana i te āta tirotiro ki ngā ahunga, mohoa ake nei, me ngā āhuatanga hōu e putaputa ana i te ao hurihuri nei. Ka mau te wehi!

Heoti, kāore rawa te tangatatanga e tino kōrerohia. Ko te moni, ko ngā taonga, ko te mana, ā, koina ngā mea kei te āta kōrerohia, ānō ka tika te tangata i ngā taputapu. Kotahi anahe te wā i huaina a Aotearoa (me te kaumatua haere o te iwi – whārangi 19)! Ko te kāpō anō o te hunga kaha?

Ina pānui a Pātariki Ness i te pūrongo Marikena, tērā pea, ka kitea he Hainamana i te pukapuka tuatoru!

jueves, 20 de noviembre de 2008

Dicho o te rā


Kua roa, engari anei te whakataukī tuarua ‘o te rā’.

Ser un cero a la izquierda.
He kore nō mauī.


Kei te kōrero mo te kore i te taha mauī o te ira, hei tauira 0.2. Nō reira he kōrero tēnei mo te tangata ehara i te tino atamai, ehara i te tangata oti! I tino katakata au i te wā tuatahi i rongo ai au i te whakataukī nei. Hei tauira, ka mea:
Pedro es un cero a la izquierda.
He kore a Pita nō mauī.

Kia mōhio mai koe ka whakawhitia te ira (punto) me te pītā (coma) i te ao reo Pāniora. Nō reira:

2.003.000 – dos millones, tres mil (e rua miriona, e toru mano)
0,075 – cero coma cero setenta y cinco (kore ira kore whitu rima)

martes, 18 de noviembre de 2008

Capitán Pastene







I te Rātapu nei i hāereere, hei wā tuatahi, i runga i ‘El Tanque’. Koina tā māua ingoa mo te Cherokee Jeep i hōmai e te rangatira o te whare pākoro, e la señora Sabine Sauer. He nui rawa, ā, ka kai kaha i te penehīni, engari te pai o te taraiwa!

I mātua peke atu ki te whare o te whānau Sade. Ka eke mai a Kamil rāua ko Benjamín hei hoa mō māua, na, ka haere. Kāore mātou i haere ma te huarahi matua, ka haere kē ma Chol Chol, Galvarino, Lumaco, ā, ka tae atu ki Capitán Pastene.

El capitán Juan Bautista Pastene (1507-c1580) fue italiano, he hoa raupatu ia no Pedro de Valdivia, el conquistador de Chile. Kia tata nei ki te 400 rau tau i muri mai i tae atu ki Chile tētahi hunga manene no Itarī. He hunga pōhara rātou no te takiwā o Emilia Romagna. Ko te wāhi i tau ai rātou i whakaingoatia mo te Itariano i tae atu i te taha o Valdivia.

Kei reira tonu ngā uri e noho ana. Kei te whai tonu i ngā tikanga o ō rātou tūpuna. He rongonui te tāone o Capitán Pastene mo te pai o te pasta, o te salami, o te mondiola (he mīti paoa pakapaka). Engari te reka o te kai!

Ka hoki ma tātahi. Engari te kino o te huarahi! He whāiti, he kōpikopiko, me te nui o te puehu! Ka tae ki Tirúa, ka peka atu ki te moana, engari ka tae ki tētahi rae teitei rawa! Ka oma atu a Benjamín ki raro, ā, ka whai atu te hunga tāne. He roa rawa, he poupou rawa te hekenga. Me te kaha o te hau. Otirā, he rawe te tirohanga atu ki Te Moana-nui-a-Kiwa.

I te pikinga anō ki runga ka kai i te nalca. Ka kite koutou i rau nalca i mua i a Quemel mā. Koina tētahi o ngā tino kai a te Mapuche. He rite ki te apio.

Na, hoki rawa ki te kāinga kua pōngia kētia a Temuco.

sábado, 15 de noviembre de 2008

Tatau kupu...


Inapō i haere atu māua ki te hui tatau kupu Ingarihi. He tino pai! Ko te mea ohorere rawa ko ngā tamariki Tau 3 (segundo grado) – he roa rawa te whakataetae, especialmente o te tokorua whakamutunga. I te mutunga ake i toa te kōtiro, engari tō rāua kaha! He uaua te rongo atu i ētahi o ngā kupu i te kaha o te whakahua chileno!

I tino koa a Aroha i te mea i whai wāhi ētahi o ana ākonga, ko Leandro rāua ko Colin. Ko Daniela te toa o te hunga pakeke, kei roto ia i taku ranga Tātai.

miércoles, 12 de noviembre de 2008

La protesta...


Engari ngā hīkoi chileno! Tērā pea kua kite koutou i te pouaka whakaata ngā kaimahi chileno e hīkoi ana kia nui atu ai ngā moni.

Tērā pea ka pōhēhētia he carnaval kē. Ka nui ngā wīhara, ngā pūtātara, ngā taramu. Ka ūmere kaha ngā tāngata i ā rātou whakaaraara. Me te hanga hoahoa o te iwi, ahakoa ngā carabineros (pirihimana). Kei raro nei tētahi whitiata poto i tangohia i te parana o te departamento.


martes, 11 de noviembre de 2008

Kei te whakaaro...


Kātahi te rangi pai – kāore he kapua, kua mahana haere (ahakoa kua wera haere te whare pākoro), kei te kitea paitia te maunga puia, El Llaima (ahakoa te kōrehurehu). Kua tino rata ki te noho ki konei, me te ngāwari o ngā mahi. Ka haere ki te kura āwhina atu ai - mo te wā poto. Ka haere ki ngā akoranga reo Pāniora i te whare wānanga - mo te wā poto. Nō reira, ka nui ngā hāora hei pānui (pukapuka, makahini, pūrongo nūpepa), hei mātakitaki i te pouaka whakaata (CNN, El Gourmet), hei tuhituhi, hei kai i ngā kai a Luisa, hei whakaaro – whakaaroaro noa.

Na, kei te noho ki konei, me te tirohanga whakamīharo i waho, me te pisco sour ki tāhaki, me te pātai ake – ka pēhea māua hei te hokitanga atu?!

Otirā, ko tētahi o ngā mea e whakaaro ana au ko te noho tahi a Nahinare me te uepū Māori. I mua kāore rawa au i te rata ki tēnā āhuatanga, engari kei te huri ngā whakaaro. Ehara i te mea kua rata atu ki Nahinare, engari ko ngā painga mo te uepū Māori.

Kātahi anō ka mutu te pānui i te pūrongo i te Herara na Paranihia O’Sullivan http://www.nzherald.co.nz/business/news/article.cfm?c_id=3&objectid=10542492. Kei te akiaki ia i a Hone Kī kia haere ki te hui o ngā rangatira o APEC hei Lima a tērā wiki. Engari te hōhonu me te whānui o ana kōrero! Me taku whakaaro – me haere tētahi Māori atamai ki reira whakarongo ai, whakaaro ai, pūrongo ai... whakapakari ake ai! Ahakoa te poto o te wā, me tere te whakatau ina noho atu te uepū Māori hei hoa kāwanatanga mo Nahinare, kāore rānei. Ki te whakaae atu, me haere hoki tētahi māngai (‘taringa’ rānei) o te uepū Māori ki ērā momo hui. Kāore au i te kōrero mo Hone Harawira – kei kōtiti te haere!

Ehara i te mea hei whakapakari i te uepū Māori tāku e marohi ana. Engari me haere hoki hei tauira. Hei tauira e mea ana ki te ao, ka rite ngā hunga katoa o Aotearoa ki te mahi tahi me te tangata whenua, ahakoa no mauī, no katau, nō waenga. Me kōrero pēnei te uepū Māori ki a Nahinare! Kei pōhēhē rātou ko te mana whakahaere Pāremata anahe te painga o te uepū Māori!

Me ngā pūrongo e mea ana ko tā te iwi Māori hiahia ko te piri atu ki a Reipa? Ki ahau me tautoko tātou i a Reipa i ngā wā e whai painga ai te iwi Māori. Kei noho tātou hei hipi. Ahakoa ngā painga o Herena Karaka, ki ahau nei kotahi tana tino hara. Ehara i te tāpiri atu i tōna ingoa ki te pēita a tētahi atu, ehara hoki i te tono ki tana kaitaraiwa kia tere rawa. E kāo! Ko te whakanui atu i te hipi, i a Shrek, i ngā tini Māori o te hīkoi (i runga i tōna pōhēhē he hipi hoki te iwi Māori). Ka nui atu te mana o te mōkai a ētahi Pākehā ouou nei i te tokomaha o ngā Māori? Otō! Tōna whakahīhī, te kōpīpī hoki o tōna ngākau i taua wā!

Engari ka pērā te iwi manakore, ka whaiwhai noa hei hipi. Kua tae ki te wā kia whakarae ake ngā māhunga i runga i te tūwatawata. Ko te tūmanako ka tū ētahi o te uepū Māori hei tumu whakarae. ( Kei te kite koutou i taku rata ki te kupu 'whakarae'?)

Koinei hoki te wā me tino kaha ngā tāngata whenua, kei noho hei pungarehu mo te ahi e pau ai ngā pūtea o te ao kaipakihi. Engari kei te kā tonu ētahi o ngā rama. Kātahi anō te Perehitini o Colombia, a Álvaro Uribe Vélez, ka tūtaki i ētahi o te tangata whenua o tōna whenua. Koina tā tātou hei āwhina i te ao? (Kāore rawa au i te kōrero i a Shrek i tēnei wā!)

Nō reira, e mea atu ana ahau ki te uepū Māori – kia kaha! Me rapu hoki i ngā tikanga e pai ai te whakamārama atu ki te iwi. Me tīmata ki te taunga ipurangi! Ko te nuinga o ngā pānui e rite ana ki te kēmu tēnihi, arā, nō wai ngā whakaaro pai ake! Hei aha te hanga whakataetae!


Me te reo Māori! Kia kaha hoki te ārahi i te iwi ki tō tātou reo (ki te ara e rata ai te iwi...).